คำถามนี้จัดเป็นคำถามที่หลายคนสงสัยก่อนจะเดินทางไปประเทศบราซิลและเปรู ซึ่งหลายคนได้พยายามหาข้อมูล search ดู ใน internet หรือได้โทรติดต่อสอบถามหลายที่ เช่น สถานทูต บริษัททัวร์ สายการบิน และอาจได้คำตอบที่ยังดูสับสน เช่น ไม่ต้องฉีดหรอก ไปได้เลยเขาไม่ตรวจหรอก หรือบางคนก็บอกว่า ต้องฉีดนะ เพราะเดี๋ยวจะเข้าประเทศไม่ได้ หรือบอกคนบอกว่า เคยไปแล้ว ฉีดไปก่อนด้วย แต่พอไปจริงๆแล้วก็ไม่มีใครตรวจ ต่อไปคงไม่ต้องฉีดหรอก ฯลฯ การจะเข้าใจเรื่องนี้ให้กระจ่างอาจจะไม่ง่ายนัก เพราะเกี่ยวเนื่องกับข้อเท็จจริงทางการแพทย์ รวมถึงข้อกำหนดและกฎหมายหลายอย่าง ใครยังไม่ได้อ่าน ข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับไข้เหลืองและสมุดรับรองการฉีดวัคซีน ขอแนะนำให้อ่านก่อนครับ เพราะเป็นพื้นฐานจะให้เข้าใจเรื่องนี้ได้กระจ่างขึ้น
ใครที่ไม่อยากอ่านรายละเอียด ต้องการรู้แค่คำตอบว่าจะไปบราซิลหรือเปรูต้องฉีดวัคซีนไข้เหลืองไหม คำตอบสั้นๆในทางปฏิบัติคือ “ต้องฉีดครับ” นักท่องเที่ยวต้องไปพบแพทย์เพื่อขอฉีดวัคซีนและขอสมุดรับรองการฉีดวัคซีนด้วยก่อนเดินทางอย่างน้อย 10 วัน (ถ้ามีข้อห้ามในการฉีดวัคซีน เช่น เป็นโรคเกี่ยวกับภูมิคุ้มกัน แพทย์จะพิจารณาเป็นรายๆไป)
ถ้าตอบง่ายๆได้เช่นนั้น ว่าต้องฉีด แต่ทำไมข้อมูลจากบางแหล่ง บางที่บอกว่าไม่ต้องฉีด ที่เป็นเช่นนั้นก็เพราะ
1. แม้ว่าประเทศบราซิล/เปรู เป็นพื้นที่ที่มีความเสี่ยงในการติดโรคไข้เหลือง แต่ไม่ได้มีความเสี่ยงทุกพื้นที่ บางพื้นที่ไม่มีไข้เหลืองระบาด เช่น เมือง Lima, Cuzco และบริเวณ Machu Picchu ในประเทศเปรู หรือเมือง ริโอ เดอจานาโร (Rio de Janeiro) หรือ เซาเปาโล (Sao Paulo)เคยเชื่อกันว่า ไม่มีไข้เหลืองระบาด ดังนั้นคนที่จะไปเที่ยวแค่พื้นที่ดังกล่าวของทั้ง 2 ประเทศ จึงไม่เสี่ยงต่อการติดโรคไข้เหลือง
ลองดูจากแผนที่ข้างล่างครับ พื้นที่ที่มีสีเหลืองเป็นพื้นที่ที่มีโรคไข้เหลืองระบาดครับ ดังนั้นถ้าพิจารณาง่ายๆแค่ประเด็นนี้ ก็น่าจะไม่ต้องฉีดวัคซีน อย่างไรก็ตามเรื่องนี้มีประเด็นที่ต้องพิจารณามากกว่านั้นครับ โดยเฉพาะเรื่องการระบาดของโรคไข้เหลือง
4. ทางการของประเทศบราซิลและเปรู ไม่ได้กำหนดให้มีตรวจหนังสือรับรองการฉีดวัคซีนไข้เหลืองก่อนเข้าประเทศ ก็คือตม.บราซิลและเปรูไม่ตรวจว่าใครจะฉีดวัคซีนไข้เหลืองก่อนเข้าประเทศเขาหรือไม่ คือคนที่ไม่ฉีดวัคซีนก็สามารถเดินทางเข้าประเทศเขาได้ ไม่มีปัญหา แต่นักท่องเที่ยวพวกเราอาจจะติดโรคได้ ถ้าไปยังพื้นที่เสี่ยงของเขา เขาไม่ตรวจไม่ได้แปลว่าประเทศของเขาปลอดจากไข้เหลือง แต่แปลว่านักท่องเที่ยวหรือผู้เดินทางเข้าประเทศต้องรู้เอง และเตรียมตัวป้องกันเอง เขาแค่ไม่ตรวจว่าคุณฉีดมาหรือเปล่า ดังนั้นการได้ข้อมูลมาว่า ไปได้เลย ไม่ต้องฉีดหรอกเพราะเขาไม่ตรวจ ต้องระวังครับ เราควรจะพิจารณาว่าในการเดินทางของเราจะเสี่ยงต่อโรคหรือไม่มากกว่า
5. นอกจากเราต้องพิจารณาเรื่องข้อเท็จจริงทางการแพทย์ว่าพื้นที่ไหนเสี่ยงต่อการติดไข้เหลืองหรือไม่ ต้องฉีดวัคซีนเพื่อป้องกันหรือไม่ ข้อกำหนดของสายการบิน และข้อกฎหมายของประเทศไทยเองก็เป็นสิ่งสำคัญที่ต้องพิจารณาครับ
6. ในแง่ของกฎหมายไทย ได้มีการกำหนดไว้ว่า ผู้ใดเดินทางมาจากประเทศที่มีการระบาดของโรคไข้เหลือง จำเป็นต้องแสดงหลักฐานการได้รับวัคซีนไข้เหลืองก่อนเข้าประเทศไทย มิฉะนั้นอาจถูกปฏิเสธไม่ให้เข้าประเทศได้ ซึ่งกฎหมายนี้ได้ระบุรายชื่อ 42 ประเทศ ที่เป็นเขตติดต่อไข้เหลือง ซึ่งรวมประเทศบราซิลและประเทศเปรูด้วย แปลว่าตม.ไทยจะตรวจสมุดรับรองการฉีดวัคซีนไข้เหลืองในคนที่เดินทางกลับมาจากประเทศเหล่านั้น กฎหมายไทยเราไม่สนใจว่าคุณไปบราซิล ไปในเมืองหรือพื้นที่ที่มีไข้เหลืองหรือไม่ เขาจะดูตามกฎหมายว่าคุณมาจากประเทศบราซิลหรือเปล่า ถ้ากลับมาจากบราซิลคุณต้องแสดงหนังสือรับรอง ที่ประเทศไทยต้องมีมาตรการเช่นนี้ เพื่อป้องกันไม่ให้ใครนำโรคไข้เหลืองกลับมา ซึ่งอาจทำให้เกิดการแพร่ระบาดในประเทศไทยได้ ซึ่งจะเป็นปัญหาใหญ่มากในด้านการสาธารณสุขนั่นเอง จึงเป็นที่มาว่าหลายคนจึงได้ยินมาว่า ตอนไปทางบราซิลเขาไม่ตรวจหรอก แต่ถ้าไม่ได้ฉีดไป ตอนบินกลับเข้าประเทศไทยอาจมีปัญหาได้
7. นอกจากประเทศไทยแล้วยังมีอีกหลายประเทศที่มีกฏคล้ายๆกัน เช่นเมื่อคุณบินออกจากประเทศบราซิล แล้วเดินทางไปประเทศจีนหรืออินเดียต่อ ทางตม.ของทั้ง 2 ประเทศจะขอดูสมุดรับรองการฉีดวัคซีน ถ้าคุณไม่มีอาจจะไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าประเทศ หรือในบางสายการบินอาจจะไม่อนุญาตให้คุณขึ้นเครื่องบินด้วยซ้ำไป
8. ดังนั้นโดยสรุปนะครับ สิ่งแรกที่แพทย์จะพิจารณาคือ นักท่องเที่ยวต้องเดินทางในพื้นที่เสี่ยงต่อโรคไข้เหลือง ถ้าต้องเข้าไปในพื้นที่เสี่ยงก็ต้องฉีดวัคซีน เพราะโรคนี้เป็นโรคร้ายแรง ไม่มียารักษา และทำให้เสียชีวิตได้ แต่ถ้าเดินทางไปเฉพาะเมืองที่ไม่มีไข้เหลือง เช่นไปประชุมที่ Lima อย่างเดียว โดยทั่วไปก็จะแนะนำว่าควรจะฉีดครับ เพราะอาจจะมีปัญหาเวลาเดินทางกลับมาประเทศไทยได้ แต่ถ้านักท่องเที่ยวมีข้อห้ามหรือข้อควรระวังในการฉีดวัคซีนไข้เหลือง เช่น เป็นผู้สูงอายุ หญิงมีครรภ์ หรือเป็นผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ แพทย์ต้องพิจารณาเป็นรายๆไปครับ
ทั้งหมดนั้นเป็นข้อมูลสำคัญๆในการตอบคำถามว่า ไปเที่ยวบราซิลหรือเปรูจำเป็นต้องฉีดวัคซีนไข้เหลืองหรือไม่ จะเห็นว่าคำตอบอาจจะไม่ง่ายเหมือนที่คิด มีประเด็นที่ต้องพิจารณามากเหมือนกันครับ ซึ่งแพทย์จะเป็นผู้ช่วยให้ข้อมูลและพิจารณา การได้ข้อมูลมาจากแหล่งอื่นเช่น internet เพื่อนๆ ญาติๆที่เคยไปมาแล้ว ฯลฯ ควรต้องพิจารณาให้ดีครับ อย่าเชื่อเพียงใครบอกว่า เคยไปมาแล้ว ไม่เห็นใครตรวจสมุดเล่มเหลืองเลย คงไม่ต้องฉีดมั้ง ถ้าไม่แน่ใจแนะนำให้ปรึกษาแพทย์จะเหมาะสมกว่า และควรปรึกษาเนิ่นๆก่อนการเดินทางครับ เพราะการฉีดวัคซีนไข้เหลืองต้องฉีดก่อนการเดินทางอย่างน้อย 10 วัน
ข้อมูลเพิ่มเติม
- จะไปเที่ยวต้องฉีดวัคซีนไข้เหลืองไหม ไม่ฉีดไปได้ไหม
- ขั้นตอน ข้อห้ามและข้อควรระวังในการฉีดวัคซีนไข้เหลือง
- CDC Travel Notice: Level 2: Yellow fever in Brazil 24 Jan 2018
- Disease Outbreak News: Yellow fever in Brazil. WHO 22 Jan 2018
[:]
