ปัจจุบันมีแพทย์หลายๆท่าน รวมทั้งน้องๆหมอที่เพิ่งจบ หรือกำลังจะเรียนต่อ มีความสนใจด้าน Travel Medicine มากขึ้น มักมีคำถามเข้ามาที่หน่วยฯเสมอว่า สนใจจะเรียนต่อด้านนี้ มีที่ไหนเปิดสอนบ้าง ใช้เวลาเรียนนานแค่ไหน เรียนแล้วจะได้วุฒิอะไร วันนี้จะมาเล่าให้ฟังครับว่าศาสตร์ด้านนี้เขามีการเรียนหรือฝึกอบรมกันอย่างไร (หมายเหตุ: เนื้อหาใน post นี้ เป็นส่วนหนึ่งของในบท Training in Travel Medicine ในหนังสือเวชศาสตร์การเดินทางและท่องเที่ยว)
ก่อนอื่นเพื่อให้เข้าใจง่าย จะขอแบ่งการเรียน Travel Medicine ออกเป็น 2 กลุ่ม คือ 1) การฝึกอบรมอย่างเป็นทางการ หมายถึงการเรียนที่ได้วุฒิการศึกษาอย่างเป็นทางการจากสถาบันการศึกษา และ 2) การฝึกอบรมระยะสั้น เราลองมาดูรายละเอียดแต่ละอย่างกันครับ
1) การฝึกอบรมอย่างเป็นทางการ (Formal training course)
การเรียนหรือการฝึกอบรมแบบนี้จะใช้เวลานาน ตั้งแต่หลายเดือน จนถึงหลายปี ซึ่งผู้สนใจเรียนแบบนี้ต้องลงทะเบียนศึกษาแบบ Full time ซึ่งต้องทุ่มเท และตั้งใจในการศึกษา เนื่องจากจะมีการประเมินผลตามขั้นตอนของหลักสูตรนั้นๆ
ลองดูตารางที่ 1 ด้านล่างครับ ซึ่งจะเป็นตารางสรุป สถาบันการศึกษาที่มีการเรียนการสอน และสามารถให้วุฒิการศึกษาอย่างเป็นทางการได้ จะเห็นว่าชื่อหลักสูตรของหลายแห่งดูจะไม่ตรงกับวิชา Travel Medicine มากนัก อย่าง Diploma ของ 4 สถาบันแรก จะเป็น Diploma in Tropical Medicine and Hygiene (DTM&H) ซึ่งมุ่งเน้นด้านเวชศาสตร์เขตร้อน (Tropical Medicine) เป็นหลัก ซึ่งวิชาเวชศาสตร์เขตร้อนนี้เป็นศาสตร์สำคัญและเป็นพื้นฐานของ Travel Medicine และหลักสูตร DTM&H ทุกสถาบันจะมีองค์ประกอบของวิชาTravel Medicine อยู่ในนั้นมากน้อยแตกต่างกันไป เช่น หลักสูตร DTM&H ของคณะเวชศาสตร์เขตร้อน ต้องเรียนTravel Medicine ซึ่งเป็นวิชาบังคับ 1 หน่วยกิตและสามารถเลือกเป็นวิชาเลือกเสรีได้อีก 2 หน่วยกิต
การฝึกอบรมอย่างเป็นทางการที่ใช้ระยะเวลานานที่สุดคือการฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้าน (Residency training program in Travel Medicine) ซึ่งต้องใช้เวลาฝึกอบรมถึง 3 ปี ปัจจุบันประเทศไทยเป็นประเทศเดียวในโลกที่มีการให้การฝึกอบรมด้าน Travel Medicine ถึงระดับ Residency training หรือระดับ Board training ผู้ที่สำเร็จการศึกษาแพทย์ประจำบ้าน จะได้รับวุฒิบัตรแสดงความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขา Travel Medicine จากแพทยสภา ดูรายละเอียดเรื่องหลักสูตรแพทย์ประจำบ้านได้ที่นี่
แพทย์ผู้สนใจจะศึกษาอย่างเป็นทางการด้านเวชศาสตร์การเดินทางและท่องเที่ยว ควรทำหาข้อมูล ศึกษารายละเอียดของหลักสูตร โครงสร้างหลักสูตร วิธีการเรียนการสอน เพื่อจะให้ได้การศึกษาที่เหมาะสมกับตัวเองมากที่สุด
ตารางที่ 1 หลักสูตรด้าน Travel Medicine/Tropical Medicine ในสถาบันการศึกษาทั่วโลก*
| สถาบันผู้จัด | ชื่อหลักสูตร | วุฒิการศึกษา | ระยะเวลา | ค่าลงทะเบียน | สถานที่ |
| Liverpool School of Tropical Medicine | Diploma in Tropical Medicine and Hygiene (DTM&H) | Diploma | 13 weeks | 6,000 GBP | Liverpool, UK |
| London School of Hygiene and Tropical Medicine | Diploma in Tropical Medicine and Hygiene (DTM&H) | Diploma | 3 months | 6,500 GBP | London, UK |
| Faculty of Tropical Medicine, Mahidol University | Diploma in Tropical Medicine and Hygiene (DTM&H) | Diploma | 6 months | 4,000 USD | Bangkok, Thailand |
| Tulane Unversity | Diploma Course in Clinical Tropical Medicine and Travelers’ Health | Diploma | 4 months | 12,000 USD | New Orlean, USA |
| Uniformed Services University of the Health Sciences | Training in Tropical Medicine and Travelers’ Health | N/A | 3 months | 5,000 USD | USA |
| University of Texas Medical Branch at Galveston | Intensive course in Tropical and Travel Medicine | Certificate | 4 weeks | N/A | Texas, USA |
| Royal College of Physicians and Surgeons of Glasgow | Foundation in Travel Medicine | Certificate | 6 months | 999 GBP | Glasgow, UK |
| Royal College of Physicians and Surgeons of Glasgow | Diploma in Travel Medicine | Diploma | 1 year | 3,550 GBP | Glasgow, UK |
| University of Otago, New Zealand | Post Graduate diploma in Travel Medicine (PGDipTravMed) | Diploma | 1 year | 37,960 NZ$ | Wellington, New Zealand |
| University of Otago, New Zealand | Master of Travel Medicine (MTravMed) | Master | 1-4 years | 37,960 NZ$ | Wellington, New Zealand |
| Faculty of Tropical Medicine, Mahidol University | Master of Clinical Tropical Medicine (MCTM) | Master | 1 year | 8,000 USD | Bangkok, Thailand |
| กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข | การฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้าน (Residency Training in Travel Medicine) | วุฒิบัตร (Board Certified) | 3 ปี | ไม่เสียค่าใช้จ่าย | ประเทศไทย |
| คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล | การฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้าน (Residency Training in Travel Medicine) | วุฒิบัตร (Board Certified) | 3 ปี | ไม่เสียค่าใช้จ่าย | ประเทศไทย |
* ข้อมูลอาจมีการเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบกับ website ของสถาบันผู้จัดโดยตรงอีกครั้ง
2) การอบรมระยะสั้น (Short course training)
การอบรมระยะสั้นแบบนี้เหมาะกับคนที่มีเวลาจำกัด ไม่สามารถเข้ารับการฝึกอบรม Travel Medicine อย่างเป็นทางการได้ ซึ่งปัจจุบันมีสถาบันและองค์การทางวิชาการได้จัดการอบรมระยะสั้นด้าน Travel Medicine ขึ้น และมีระยะเวลาตั้งแต่ 1 วันถึง 2-3 สัปดาห์ แพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ผู้สนใจควรดูรายละเอียด เนื้อหาการอบรม วิทยากร ค่าลงทะเบียน แล้วเปรียบเทียบเพื่อตัดสินใจตารางด้านล่างเป็นการสรุปรวบรวม Travel Medicine short course ที่เป็นที่รู้จักและยอมรับในระดับนานาชาติ
ตารางที่ 2 การอบรมระยะสั้นด้าน Travel Medicine/Tropical Medicine ในสถาบันการศึกษาทั่วโลก
| ชื่อการอบรม | สถาบันผู้จัด | ระยะเวลา | ค่าลงทะเบียน | สถานที่ |
| Swiss International Short Course on Travellers’ Health | Swiss Tropical and Public Institute | 5 days | 1200 CHF | Basel, Switzerland |
| Travel Medicine Review and Update Course | International Society of Travel Medicine | 2 days | 450-750 USD | USA |
| Travel Medicine Course | London School of Hygiene and Tropical Medicine | 5 days | 1080 GBP | London, UK |
| Travel Medicine Masterclass | Monash University | 2 days | 960 AUD | Melbourne, Australia |
| ABC of Travel Health | Royal College of Physicians and Surgeon of Glasgows | 3 months | 50 GBP | online course |
| Travel Vaccinations: Principles and Practice | Liverpool School of Tropical Medicine | 5 weeks | 295 GBP | online course |
| Travel Medicine Module in online training course | University of Minnesota/Center for Disease Control and Prevention | N/A | 400 USD | online course |
| Travel Medicine Review | คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล | 5 วัน | 7,500 บาท | คณะเวชศาสตร์เขตร้อน, กรุงเทพฯ |
| Short course in Travel Medicine | คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวิทยาลัยมหิดล | 2-3 วัน | 2,000-3,000 บาท | คณะเวชศาสตร์เขตร้อน, กรุงเทพฯ |
* ข้อมูลอาจมีการเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบกับ website ของสถาบันผู้จัดโดยตรงอีกครั้ง
หมายเหตุ
- เนื่องจาก Travel Medicine เป็นศาสตร์ใหม่ ดังนั้นหลักสูตร การเรียนการสอนของแต่ละสถาบันมีความหลากหลายมาก ผู้สนใจควรศึกษาข้อมูลต่างๆให้ดีก่อนตัดสินใจ และต้องคำนึงเสมอว่าบริบทของ Travel Medicine ของแต่ทวีป หรือแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน ดังนั้นต้องคำนึงถึงลักษณะงานในอนาคตเสมอว่าจะงานด้าน Travel Medicine ในลักษณะใด และที่ไหน
- แม้ว่าการอบรมระยะสั้น จะไม่ได้รับประกาศนียบัตรหรือวุฒิการศึกษาอย่างเป็นทางการ แต่ก็เป็นทางเลือกที่ดีในการหาเพิ่มพูนความรู้ในผู้ที่มีเวลาจำกัด
- ปัจจุบัน International Society of Travel Medicine (ISTM) ซึ่งเป็นสมาคมวิชาการด้านเวชศาสตร์การเดินทางและท่องเที่ยวระดับนานาชาติที่เป็นที่ยอมรับในวงวิชาการ ได้เปิดให้แพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์เข้าทดสอบความรู้ด้าน Travel Medicine ได้ โดยไม่ต้องผ่านการเรียนอย่างเป็นทางการใดๆ ถ้าสอบผ่านจะได้รับ Certificate in Travel Health (CTH) ซึ่งได้รับการยอมรับในวงการว่าผู้นั้นมีความรู้พื้นฐานในด้านเวชศาสตร์การเดินทางและท่องเที่ยว ส่วนรายละเอียดเกี่ยวกับการสอบ และการเตรียมตัวสอบ จะมาเล่าให้ฟังในบทความต่อไปครับ
ตัวอย่างใบแนะนำการอบรมระยะสั้นที่สวิตเซอร์แลนด์
